Nguyên lý kế toán cần học những gì?

Chào Bảo Trâm,

Nguyên lý kế toán cần học sáu nội dung chính: đối tượng kế toán, phương trình kế toán, các nguyên tắc ghi nhận, chứng từ, tài khoản và phương pháp định khoản, cùng cách ghi sổ và tổng hợp số liệu lên báo cáo tài chính. Đây là những kiến thức nền tảng giúp người học hiểu bản chất nghiệp vụ trước khi chuyển sang kế toán thực hành.

Với người mới như Trâm, nên bắt đầu từ tài sản, nguồn vốn và quy tắc ghi Nợ – Có, sau đó luyện định khoản những giao dịch đơn giản. Khi đã hiểu cách ghi nhận một nghiệp vụ, em mới tiếp tục tìm hiểu chứng từ, sổ sách và báo cáo.

Học nguyên lý không yêu cầu phải thuộc ngay toàn bộ hệ thống tài khoản, nhưng cần hiểu cách sử dụng và mối liên hệ giữa các tài khoản.

1. Người mới bắt đầu từ đối tượng và phương trình kế toán

Nội dung đầu tiên khi học nguyên lý kế toán là hiểu kế toán phản ánh những gì và các đối tượng kế toán có mối liên hệ ra sao. Người học cần phân biệt tài sản, nợ phải trả, vốn chủ sở hữu, doanh thu và chi phí trước khi tìm hiểu hệ thống tài khoản hoặc phương pháp định khoản.

Trong đó, phương trình kế toán cơ bản là:

Tài sản = Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu

Phương trình thể hiện mối quan hệ giữa tài sản doanh nghiệp đang kiểm soát và nguồn hình thành những tài sản đó.

Người mới bắt đầu từ đối tượng và phương trình kế toán

Ví dụ, một doanh nghiệp có tổng tài sản 500 triệu đồng, trong đó nợ phải trả là 200 triệu đồng thì vốn chủ sở hữu là 300 triệu đồng.

Khi doanh nghiệp vay thêm 100 triệu đồng và nhận tiền vào tài khoản ngân hàng, tài sản và nợ phải trả cùng tăng 100 triệu đồng. Phương trình kế toán vẫn cân bằng.

Bên cạnh đó, người mới cần hiểu doanh thu và chi phí ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh, từ đó tác động đến vốn chủ sở hữu như thế nào.

Với Trâm, nên bắt đầu bằng các bài tập phân loại tài sản và nguồn vốn từ những tình huống quen thuộc như góp vốn, mua hàng, vay ngân hàng hoặc thanh toán công nợ.

Khi xác định đúng đối tượng và sự tăng giảm của chúng, người học sẽ dễ hiểu hơn những kiến thức về tài khoản và định khoản ở các phần tiếp theo.

2. Các nguyên tắc kế toán và chứng từ người mới cần nắm

Người học nguyên lý kế toán cần hiểu các nguyên tắc ghi nhận nghiệp vụ và vai trò của chứng từ trong quá trình kế toán. Hai nội dung này giúp xác định khi nào một giao dịch được ghi nhận, dựa trên căn cứ nào và vì sao số liệu trên sổ kế toán phải phản ánh đúng bản chất kinh tế.

Những nguyên tắc cơ bản cần tìm hiểu gồm cơ sở dồn tích, hoạt động liên tục, giá gốc, phù hợp, nhất quán, thận trọng và trọng yếu.

4 nguyên tắc kế toán và chứng từ người mới cần nắm

 Ví dụ, theo cơ sở dồn tích, doanh thu được ghi nhận khi đáp ứng điều kiện ghi nhận, không nhất thiết phải đợi đến khi khách hàng thanh toán.

Tương tự, doanh nghiệp đã nhận hàng và phát sinh nghĩa vụ thanh toán thì kế toán cần xem xét ghi nhận giao dịch theo đúng thời điểm, thay vì chờ đến ngày chuyển tiền.

Song song với các nguyên tắc, người học cần làm quen với chứng từ như hóa đơn, phiếu thu, phiếu chi, chứng từ ngân hàng và phiếu nhập xuất kho.

Khi đọc chứng từ, nên xác định:

• Nội dung giao dịch phát sinh.
• Đối tượng tham gia giao dịch.
• Giá trị và thời điểm phát sinh.
• Những thông tin cần kiểm tra trước khi ghi sổ.

Chẳng hạn, một hóa đơn mua hàng cần được xem xét cùng chứng từ giao nhận, hợp đồng hoặc tài liệu liên quan để xác định bản chất nghiệp vụ.

Người mới chưa cần học ngay toàn bộ quy trình kiểm soát chứng từ phức tạp, nhưng phải hiểu chứng từ là căn cứ để kiểm tra và ghi nhận thông tin kế toán.

3. Hệ thống tài khoản và cách định khoản Nợ – Có

Định khoản là nội dung trọng tâm của nguyên lý kế toán. Người học cần hiểu kết cấu tài khoản, quy tắc ghi Nợ – Có và cách xác định các tài khoản liên quan đến một giao dịch.

Không nên bắt đầu bằng cách học thuộc hàng loạt bút toán mà chưa hiểu bản chất nghiệp vụ.
Trước hết, người học cần biết tài khoản kế toán dùng để phản ánh từng đối tượng như tiền, hàng tồn kho, công nợ, doanh thu và chi phí.

Hệ thống tài khoản và cách định khoản Nợ – Có

Các tài khoản có kết cấu khác nhau tùy theo nội dung phản ánh. Chẳng hạn, tài khoản tài sản thường ghi tăng bên Nợ, giảm bên Có; tài khoản nợ phải trả thường ghi tăng bên Có, giảm bên Nợ.

Một nguyên tắc quan trọng của ghi sổ kép là tổng số tiền ghi Nợ phải bằng tổng số tiền ghi Có trong cùng một bút toán.

Ví dụ, doanh nghiệp mua hàng hóa nhập kho trị giá 20 triệu đồng, chưa thanh toán cho nhà cung cấp. Giả sử chưa xét thuế và các chi phí liên quan.

Kế toán ghi:

• Nợ Tài khoản 156 – Hàng hóa: 20 triệu đồng.
• Có Tài khoản 331 – Phải trả cho người bán: 20 triệu đồng.
• Bút toán phản ánh hàng hóa tăng, đồng thời khoản phải trả nhà cung cấp cũng tăng.

Để luyện định khoản hiệu quả, Trâm nên thực hiện theo trình tự: xác định giao dịch → xác định đối tượng tăng, giảm → lựa chọn tài khoản → quyết định bên Nợ, bên Có.

Sau mỗi bài tập, cần kiểm tra tổng phát sinh Nợ và Có, đồng thời giải thích được lý do lựa chọn tài khoản.

Khi đã thành thạo các giao dịch đơn giản, người học mới tiếp tục luyện nghiệp vụ có nhiều tài khoản hoặc các khoản điều chỉnh phát sinh.

4. Phương pháp tính giá, ghi sổ và tổng hợp số liệu

Sau khi biết định khoản, người học cần tìm hiểu phương pháp tính giá, cách ghi sổ kế toán và nguyên tắc tổng hợp số liệu. Đây là nhóm kiến thức giúp kết nối từng nghiệp vụ riêng lẻ với thông tin về tài sản, công nợ và kết quả hoạt động của doanh nghiệp.

Phương pháp tính giá, ghi sổ và tổng hợp số liệu

 Ở phần phương pháp tính giá, người học cần hiểu cách xác định giá trị tài sản hoặc hàng hóa khi ghi nhận.

Ví dụ, giá trị hàng mua nhập kho có thể bao gồm giá mua và những chi phí liên quan trực tiếp theo quy định kế toán áp dụng. Khi xuất kho, doanh nghiệp phải sử dụng phương pháp tính giá phù hợp.

Đối với sổ kế toán, người học nên bắt đầu từ tài khoản chữ T để hiểu số phát sinh Nợ, Có và cách xác định số dư.

Sau đó, người học tiếp cận sổ nhật ký, sổ cái, sổ chi tiết và bảng cân đối số phát sinh.

Từ số liệu đã ghi nhận và kiểm tra, kế toán tiếp tục tổng hợp thông tin để lập báo cáo tài chính.

Ở mức nguyên lý, chưa cần tự lập thành thạo toàn bộ báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Tuy nhiên, cần hiểu những thông tin cơ bản được phản ánh trên báo cáo tình hình tài chính và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.

Ví dụ, số dư tiền gửi ngân hàng cuối kỳ được xác định từ số dư đầu kỳ và các khoản tăng, giảm trong kỳ, sau khi đã đối chiếu số liệu.

Nếu chỉ biết định khoản nhưng không hiểu cách số liệu chuyển vào sổ và báo cáo, người học sẽ khó hình dung toàn bộ quy trình kế toán.

5. Học nguyên lý kế toán thế nào để dễ hiểu và nhớ lâu?

Người mới nên học nguyên lý theo từng nhóm kiến thức, kết hợp bài tập ngay sau phần lý thuyết và kiểm tra khả năng giải thích nghiệp vụ. Không nên học thuộc toàn bộ tài khoản hoặc chuyển ngay sang phần mềm khi chưa nắm quy tắc ghi Nợ – Có.

Với Bảo Trâm, có thể xây dựng lộ trình học theo bốn giai đoạn:

Sau mỗi nhóm kiến thức, nên tự làm bài tập mà không xem lời giải trước. Với bài sai, cần xác định nguyên nhân do hiểu sai giao dịch, nhầm kết cấu tài khoản hay tính toán chưa chính xác.

Một cách kiểm tra mức độ tiếp thu là thử xử lý chuỗi giao dịch đơn giản gồm mua hàng, bán hàng và thanh toán công nợ.

Nếu Trâm giải thích được bản chất giao dịch, định khoản đúng và xác định được số dư sau các nghiệp vụ, em đã có nền tảng để chuyển sang học chứng từ và các phần hành kế toán thực tế.

Trường hợp muốn học có người hướng dẫn từ đầu, em có thể tham khảo Khóa Học Nguyên Lý Kế Toán tại Kế toán Lê Ánh. Chương trình dành cho người mới và người mất gốc, tập trung vào các nguyên tắc kế toán, phương pháp chứng từ, tính giá, tài khoản, định khoản và báo cáo ở góc độ nguyên lý.

Nếu sau này muốn làm kế toán tổng hợp, Trâm nên tiếp tục thực hành trên chứng từ và phần mềm. Tuy nhiên, cần kiểm tra chương trình kế toán tổng hợp dự định học đã bao gồm phần nguyên lý hay chưa để tránh học trùng nội dung.

Kết luận

Nguyên lý kế toán bao gồm những kiến thức nền tảng về tài sản, nguồn vốn, nguyên tắc ghi nhận, chứng từ, tài khoản, định khoản và phương pháp tổng hợp số liệu. Người mới nên học theo trình tự từ bản chất giao dịch đến ghi sổ, thay vì học thuộc các bút toán riêng lẻ.

Với Bảo Trâm, nên ưu tiên phương trình kế toán và cách định khoản Nợ – Có, sau đó luyện bài tập tính giá, xác định số dư và ghi sổ. Khi đã hiểu rõ các nội dung này, em sẽ thuận lợi hơn khi chuyển sang kế toán thực hành.