Học xong có tự xây dựng một báo cáo phân tích doanh nghiệp không?

Chào bạn Trương Mỹ Ngọc,

Sau khóa học Phân tích Báo cáo Tài chính, học viên có thể hướng đến khả năng tự xây dựng một báo cáo phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp, từ tổng hợp số liệu, tính toán chỉ tiêu đến đánh giá kết quả kinh doanh, dòng tiền và rủi ro tài chính. Mức độ độc lập khi thực hiện phụ thuộc nền tảng ban đầu, khả năng đọc hiểu báo cáo tài chính và quá trình thực hành của từng học viên.

Đối với tình huống bạn đang gặp, lợi nhuận doanh nghiệp tăng nhưng dòng tiền giảm là một vấn đề điển hình cần phân tích sâu hơn. Kế toán hoặc người phụ trách tài chính không nên kết luận doanh nghiệp hoạt động tốt chỉ dựa trên lợi nhuận, cũng không nên mặc định dòng tiền giảm đồng nghĩa tình hình tài chính đang xấu đi.

Bạn cần xác định lợi nhuận tăng từ hoạt động nào, dòng tiền giảm do đâu, các khoản phải thu và hàng tồn kho biến động ra sao, doanh nghiệp có đang mở rộng kinh doanh hay phát sinh áp lực thanh toán hay không.

Nếu đã đọc được các báo cáo tài chính cơ bản nhưng chưa biết liên kết số liệu để giải thích nguyên nhân biến động, khóa học Phân tích Báo cáo Tài chính là hướng học phù hợp để cân nhắc. Mục tiêu quan trọng không phải lập một bản báo cáo có nhiều biểu đồ, mà là xây dựng được những nhận định tài chính rõ ràng, có số liệu chứng minh và có giá trị phục vụ quản trị doanh nghiệp.

1. Tự xây dựng báo cáo phân tích doanh nghiệp khác gì đọc báo cáo tài chính?

Đọc báo cáo tài chính là bước đầu để hiểu các chỉ tiêu doanh thu, chi phí, lợi nhuận, tài sản, công nợ và dòng tiền.

Tuy nhiên, một báo cáo phân tích tài chính cần đi xa hơn. Người thực hiện phải so sánh dữ liệu, xác định nguyên nhân biến động, đánh giá mối liên hệ giữa các chỉ tiêu và đưa ra nhận định phục vụ quyết định quản trị.

Ví dụ, báo cáo kết quả kinh doanh ghi nhận lợi nhuận sau thuế tăng 25%. Người đọc báo cáo có thể nhận biết mức tăng này.

Người phân tích cần trả lời thêm: Doanh thu tăng hay chi phí giảm? Biên lợi nhuận thay đổi thế nào? Lợi nhuận có phát sinh từ hoạt động kinh doanh cốt lõi? Dòng tiền có tương xứng kết quả kinh doanh?

Khả năng giải thích những câu hỏi trên chính là nền tảng để tự lập báo cáo phân tích tài chính doanh nghiệp.

2. Vì sao lợi nhuận tăng nhưng dòng tiền doanh nghiệp lại giảm?

Đây là tình huống phổ biến tại nhiều doanh nghiệp, đặc biệt ở các đơn vị có hoạt động mua bán chịu, dự trữ hàng tồn kho hoặc đang mở rộng quy mô.

Nguyên nhân quan trọng nằm ở sự khác biệt giữa nguyên tắc ghi nhận kế toán và thời điểm thực tế thu, chi tiền.

2.1. Doanh thu tăng nhưng khách hàng chưa thanh toán

Doanh nghiệp có thể ghi nhận doanh thu và lợi nhuận khi đáp ứng điều kiện kế toán, dù khách hàng chưa thanh toán toàn bộ.

Nếu doanh thu bán chịu tăng mạnh, khoản phải thu khách hàng có thể tăng theo, khiến dòng tiền thu từ bán hàng chưa tương xứng lợi nhuận ghi nhận.

Khi phân tích, cần kiểm tra số dư phải thu, tuổi nợ, chính sách tín dụng thương mại và khả năng thu hồi công nợ.

2.2. Doanh nghiệp tăng dự trữ hàng tồn kho

Một doanh nghiệp thương mại có thể tăng nhập hàng để chuẩn bị cho mùa kinh doanh tiếp theo.

Dòng tiền chi mua hàng tăng nhưng lượng hàng chưa tiêu thụ hết, dẫn đến tiền bị tập trung ở hàng tồn kho.

Cần đánh giá tốc độ luân chuyển, cơ cấu hàng hóa và khả năng tiêu thụ thay vì chỉ nhìn số dư tồn kho tăng.

2.3. Doanh nghiệp thanh toán các khoản nợ nhà cung cấp

Nếu doanh nghiệp thanh toán nhiều khoản phải trả phát sinh từ kỳ trước, dòng tiền kinh doanh có thể giảm dù lợi nhuận kỳ hiện tại tăng.

Người phân tích cần đối chiếu biến động phải trả người bán, dòng tiền thanh toán và chính sách mua hàng.

2.4. Lợi nhuận tăng nhờ các khoản chưa tạo dòng tiền tương ứng

Một số khoản doanh thu, thu nhập hoặc điều chỉnh kế toán có thể làm tăng lợi nhuận nhưng chưa phát sinh dòng tiền cùng kỳ.

Cần kiểm tra thuyết minh báo cáo tài chính, các khoản thu nhập khác và những giao dịch có giá trị lớn.

2.5. Dòng tiền giảm do hoạt động đầu tư hoặc tài chính

Trước khi phân tích nguyên nhân, cần phân biệt dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh giảm và lưu chuyển tiền thuần trong kỳ giảm.

Doanh nghiệp có thể tạo dòng tiền kinh doanh dương nhưng tổng tiền vẫn giảm do mua sắm tài sản cố định, trả nợ vay hoặc chi trả cổ tức.

Mỗi trường hợp phản ánh bản chất tài chính khác nhau.

Kết luận: Lợi nhuận tăng nhưng dòng tiền giảm chưa đủ để đánh giá doanh nghiệp tốt hay xấu. Cần xác định dòng tiền thuộc hoạt động nào, nguyên nhân phát sinh và khả năng duy trì của doanh nghiệp qua nhiều kỳ.

3. Học xong cần đạt những năng lực gì để tự lập báo cáo phân tích tài chính doanh nghiệp?

Để tự xây dựng một báo cáo phân tích có giá trị sử dụng, học viên cần phát triển năm nhóm năng lực chính.

3.1. Tổng hợp và chuẩn hóa dữ liệu tài chính

Bạn cần biết lựa chọn nguồn dữ liệu phù hợp, xác định kỳ phân tích và sắp xếp các chỉ tiêu để có thể so sánh.

Nguồn dữ liệu thường là Báo cáo tình hình tài chính, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ và Thuyết minh báo cáo tài chính.

Khi phân tích số liệu nhiều năm, cần lưu ý những thay đổi về chính sách kế toán, cách trình bày chỉ tiêu và dữ liệu so sánh.

3.2. Tính toán và diễn giải chỉ số tài chính

Một số nhóm chỉ tiêu thường được sử dụng là:

• Khả năng thanh toán và cơ cấu nợ.
• Hiệu suất sử dụng tài sản, hàng tồn kho và công nợ.
• Khả năng sinh lời qua biên lợi nhuận, ROA, ROE.
• Khả năng tạo tiền từ hoạt động kinh doanh.
• Mức độ tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận.

Tuy nhiên, tính đúng công thức mới là bước đầu. Người phân tích cần giải thích ý nghĩa của chỉ tiêu, nguyên nhân biến động và mức độ phù hợp theo đặc thù doanh nghiệp.

3.3. Phân tích mối liên hệ giữa lợi nhuận và dòng tiền

Đây là năng lực bạn đang cần bổ sung nhất.

Bạn cần biết đối chiếu lợi nhuận kế toán và dòng tiền kinh doanh, xem xét biến động vốn lưu động, các khoản không phát sinh tiền và những giao dịch ảnh hưởng đến dòng tiền.

Nếu doanh nghiệp có lợi nhuận tăng nhưng dòng tiền kinh doanh giảm, báo cáo phân tích cần chỉ rõ nguyên nhân nào có dữ liệu chứng minh và nguyên nhân nào mới là giả thuyết cần kiểm tra.

3.4. Đánh giá sức khỏe tài chính và nhận diện rủi ro

Một báo cáo phân tích cần phản ánh cả điểm tích cực lẫn hạn chế.

Ví dụ, doanh nghiệp có thể tăng trưởng doanh thu tốt nhưng đang chịu áp lực công nợ; khả năng sinh lời cải thiện nhưng nợ vay tăng nhanh.

Các nhận định cần dựa trên số liệu nhiều kỳ và đặc thù hoạt động, tránh đánh giá doanh nghiệp chỉ qua một chỉ số.

3.5. Trình bày kết luận và kiến nghị

Sau khi phân tích, bạn cần biết lựa chọn những thông tin quan trọng để đưa vào báo cáo, sử dụng bảng biểu phù hợp và trình bày kết luận rõ ràng.

Một báo cáo tốt phải trả lời được ba câu hỏi:

• Tình hình tài chính doanh nghiệp đang thay đổi như thế nào?
• Nguyên nhân nào dẫn đến những biến động đáng chú ý?
• Doanh nghiệp cần theo dõi hoặc cải thiện những nội dung gì?

Khi có thể tự trả lời ba câu hỏi trên bằng dữ liệu và lập luận rõ ràng, bạn đã hình thành năng lực cốt lõi để xây dựng báo cáo phân tích tài chính doanh nghiệp.

4. Ví dụ: Xây dựng báo cáo phân tích khi lợi nhuận tăng nhưng dòng tiền kinh doanh giảm

Giả sử doanh nghiệp thương mại có số liệu như sau:

Số liệu giả định để minh họa phương pháp phân tích.

4.1. Nhận diện biến động

Doanh thu tăng 25%, lợi nhuận sau thuế tăng 37,5%. Kết quả kinh doanh ghi nhận mức tăng trưởng tích cực.

Tuy nhiên, dòng tiền kinh doanh giảm từ dương 9 tỷ đồng xuống âm 3 tỷ đồng.

Đồng thời, phải thu khách hàng tăng 12 tỷ đồng và hàng tồn kho tăng 8 tỷ đồng.

4.2. Phân tích nguyên nhân

Sự gia tăng của các khoản phải thu và hàng tồn kho là những yếu tố cần xem xét khi giải thích dòng tiền kinh doanh suy giảm.

Doanh nghiệp có thể đang bán chịu nhiều hơn hoặc tăng dự trữ hàng hóa để phục vụ kế hoạch kinh doanh.

Tuy nhiên, chỉ dựa trên số dư cuối kỳ chưa đủ để xác định toàn bộ nguyên nhân. Cần kiểm tra thêm biến động các khoản phải trả, chi phí không phát sinh tiền, các khoản thu chi khác và số liệu chi tiết trên Báo cáo lưu chuyển tiền tệ.

4.3. Đưa ra nhận định

Một đoạn nhận định có thể trình bày như sau:

Doanh nghiệp ghi nhận tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận tích cực, song khả năng chuyển đổi lợi nhuận thành dòng tiền kinh doanh chưa tương xứng. Số dư phải thu khách hàng và hàng tồn kho tăng đáng kể, cho thấy nhu cầu kiểm tra sâu hơn về quản trị vốn lưu động. Doanh nghiệp cần tiếp tục đánh giá tốc độ thu hồi công nợ, luân chuyển hàng tồn kho và các yếu tố ảnh hưởng đến dòng tiền kinh doanh.

Đây là nhận định bước đầu dựa trên số liệu giả định, chưa phải kết luận đầy đủ về nguyên nhân dòng tiền âm.

4.4. Đề xuất nội dung cần theo dõi

Từ kết quả phân tích, báo cáo có thể đề xuất rà soát chính sách bán chịu, theo dõi tuổi nợ, đánh giá tốc độ luân chuyển hàng tồn kho và xây dựng kế hoạch dòng tiền phù hợp.

Như vậy, báo cáo phân tích đã chuyển từ bảng số liệu sang thông tin có giá trị phục vụ quản trị.

5. Một báo cáo phân tích tài chính doanh nghiệp nên có cấu trúc thế nào?

Đối với người mới bắt đầu, không cần xây dựng ngay một báo cáo quá dài hoặc sử dụng nhiều mô hình phức tạp.

Bạn có thể lựa chọn cấu trúc sáu phần:

Một báo cáo phân tích nội bộ có thể được trình bày bằng Excel kết hợp Word hoặc PowerPoint, tùy nhu cầu sử dụng.
Điều quan trọng là dữ liệu phải có nguồn rõ ràng, công thức tính nhất quán và nhận định phù hợp kết quả phân tích.

6. Làm sao biết mình đã đủ khả năng tự xây dựng báo cáo phân tích?

Bạn có thể tự đánh giá qua những tiêu chí sau:

Bạn không nhất thiết phải lập ngay báo cáo phân tích dành cho ngân hàng, quỹ đầu tư hoặc doanh nghiệp lớn.

Ở giai đoạn đầu, một báo cáo nội bộ ngắn gọn, phân tích đúng các chỉ tiêu trọng yếu và giải thích được nguyên nhân biến động đã là mục tiêu thực hành phù hợp.

7. Trường hợp của bạn nên học từ nền tảng hay tập trung nâng cao kỹ năng phân tích?

Dựa trên câu hỏi, bạn đã có khả năng tiếp cận báo cáo tài chính của doanh nghiệp và nhận ra sự khác biệt giữa lợi nhuận và dòng tiền. Đây là xuất phát điểm thuận lợi.

Tuy nhiên, để tư vấn chính xác, cần xác định mức độ hiểu biết hiện tại.

Trường hợp 1. Đã làm kế toán và đọc hiểu các báo cáo tài chính

Nếu bạn đã biết doanh thu, lợi nhuận, tài sản, công nợ và các chỉ tiêu kế toán cơ bản nhưng chưa biết phân tích mối liên hệ, nên ưu tiên chương trình Phân tích Báo cáo Tài chính.

Mục tiêu là phát triển khả năng tính toán, diễn giải chỉ số và xây dựng nhận định phục vụ quản trị.

Trường hợp 2. Đọc được báo cáo nhưng chưa hiểu bản chất dòng tiền

Nếu bạn chưa phân biệt rõ dòng tiền kinh doanh, đầu tư, tài chính hoặc chưa hiểu tác động của công nợ và hàng tồn kho, nên tập trung củng cố phần đọc hiểu báo cáo trước khi phân tích chuyên sâu.

Bạn không nhất thiết phải học lại toàn bộ nghiệp vụ hạch toán kế toán.

Trường hợp 3. Đã phân tích được số liệu nhưng chưa biết viết báo cáo

Nếu bạn có khả năng tính toán chỉ số và so sánh nhiều kỳ nhưng chưa biết trình bày kết luận, nên ưu tiên rèn luyện phương pháp lập báo cáo phân tích.

Trọng tâm là lựa chọn chỉ tiêu, diễn giải nguyên nhân, xác định rủi ro và xây dựng kiến nghị phù hợp.

Đối với tình huống bạn đã nêu, Kế toán Lê Ánh nghiêng về hướng tư vấn khóa Phân tích Báo cáo Tài chính, tập trung nâng cao năng lực phân tích dòng tiền và lập báo cáo doanh nghiệp.

8. Khóa Phân tích Báo cáo Tài chính tại Kế toán Lê Ánh có hướng dẫn lập báo cáo phân tích doanh nghiệp không?

Chương trình Phân tích Báo cáo Tài chính tại Kế toán Lê Ánh có nội dung thực hành viết báo cáo phân tích tài chính doanh nghiệp.

Theo thông tin đào tạo được công bố, chương trình hướng đến khả năng đọc hiểu bộ báo cáo tài chính, tính toán và luận giải chỉ số, đánh giá sức khỏe tài chính, phân tích liên báo cáo và trình bày kết quả phân tích.

Đối với nhu cầu của bạn, những nội dung đáng quan tâm nhất là phân tích mối liên hệ giữa lợi nhuận và dòng tiền, đánh giá công nợ, hiệu suất sử dụng vốn và phương pháp tổng hợp nhận định thành báo cáo.

Bạn có thể tham khảo tại: Khóa học Phân tích Báo cáo Tài chính Doanh nghiệp – Kế toán Lê Ánh

Để được tư vấn đúng mức kinh nghiệm, bạn nên chia sẻ cùng trung tâm:

• Bạn đang đảm nhiệm vị trí kế toán, tài chính, quản lý hay bộ phận khác?
• Bạn đã tự lập hoặc đọc hiểu được những báo cáo tài chính nào?
• Bạn đã từng phân tích chỉ số tài chính hoặc lập bảng so sánh số liệu nhiều kỳ chưa?
• Bạn cần xây dựng báo cáo phân tích nội bộ cho lãnh đạo hay phục vụ mục tiêu khác?
• Bạn đang gặp khó ở khâu tính toán, xác định nguyên nhân biến động hay trình bày nhận định?

Từ những thông tin trên, bộ phận tư vấn có thể định hướng cách học phù hợp, tránh dành quá nhiều thời gian cho các nội dung bạn đã thành thạo.

Nếu muốn sử dụng số liệu công ty để thực hành, bạn nên trao đổi trước về phạm vi tài liệu được phép sử dụng và yêu cầu bảo mật. Không nên tự ý cung cấp dữ liệu tài chính nội bộ chưa được doanh nghiệp cho phép.

9. Lời khuyên từ Kế toán Lê Ánh

Nếu đã đọc được báo cáo tài chính nhưng chưa giải thích được vì sao lợi nhuận tăng mà dòng tiền giảm, bạn nên tập trung nâng cao kỹ năng phân tích liên báo cáo và quản trị dòng tiền.

Sau khóa học, mục tiêu cần hướng đến là khả năng tự tổng hợp số liệu, tính toán chỉ tiêu, phân tích biến động, xác định nguyên nhân và trình bày kết quả thành báo cáo có căn cứ.

Bạn nên bắt đầu từ một báo cáo phân tích ngắn cho chính doanh nghiệp đang làm, tập trung vào ba nhóm: kết quả kinh doanh, dòng tiền và biến động vốn lưu động.

Khi đã giải thích được mối liên hệ giữa lợi nhuận, công nợ, hàng tồn kho và dòng tiền, bạn có thể mở rộng sang phân tích khả năng thanh toán, hiệu suất sử dụng vốn và rủi ro tài chính.

Mục tiêu sau cùng là sử dụng báo cáo tài chính như một công cụ đánh giá hoạt động doanh nghiệp, thay vì chỉ tổng hợp các con số đã phát sinh.

Câu hỏi thường gặp về khả năng tự lập báo cáo phân tích tài chính

Học xong Phân tích Báo cáo Tài chính có tự lập báo cáo phân tích doanh nghiệp được không?

Chương trình hướng đến khả năng tổng hợp, phân tích, đánh giá và trình bày báo cáo. Mức độ độc lập phụ thuộc nền tảng và quá trình thực hành của học viên.

Chưa từng lập báo cáo phân tích tài chính có học được không?

Người mới có thể bắt đầu từ đọc hiểu báo cáo, phân tích chỉ tiêu và từng bước xây dựng nhận định.

Lợi nhuận tăng nhưng dòng tiền kinh doanh âm có phải doanh nghiệp đang thua lỗ không?

Lợi nhuận và dòng tiền phản ánh những khía cạnh khác nhau. Cần phân tích công nợ, hàng tồn kho, các khoản phải trả và những yếu tố liên quan.

Muốn giải thích chênh lệch giữa lợi nhuận và dòng tiền cần đọc báo cáo nào?

Cần kết hợp Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, Báo cáo tình hình tài chính và Thuyết minh báo cáo tài chính.

Có cần giỏi Excel mới tự lập được báo cáo phân tích không?

Không bắt buộc phải sử dụng Excel nâng cao ngay từ đầu. Tuy nhiên, khả năng tổng hợp số liệu, tính toán chỉ tiêu và trình bày bảng biểu sẽ hỗ trợ đáng kể.

Người đang làm kế toán tổng hợp có phù hợp học không?

Đây là hướng nâng cao phù hợp người đã có nền tảng kế toán và muốn phát triển năng lực phân tích, đánh giá tài chính doanh nghiệp.

Báo cáo phân tích tài chính có cần đưa ra kiến nghị không?

Kiến nghị cần dựa trên số liệu và các vấn đề đã phân tích, phù hợp mục tiêu sử dụng báo cáo.

Có thể thực hành trên báo cáo tài chính của công ty đang làm không?

Có thể áp dụng phương pháp phân tích cho dữ liệu thực tế nếu được doanh nghiệp cho phép. Cần tuân thủ yêu cầu bảo mật và trao đổi phạm vi thực hành cùng giảng viên.