Kế toán cần nắm những nhóm quy định nào?

Chào Thu Hương,

Người làm kế toán cần nắm 6 nhóm quy định chính, gồm pháp luật và chế độ kế toán; thuế; hóa đơn, chứng từ; tiền lương và bảo hiểm; lưu trữ hồ sơ, báo cáo; cùng các quy định đặc thù theo ngành nghề.

Tuy nhiên, không nhất thiết phải học thuộc tất cả văn bản pháp luật. Quan trọng hơn là hiểu quy định nào liên quan đến công việc đang phụ trách và biết cách tra cứu khi phát sinh nghiệp vụ. Với người mới làm kế toán tại doanh nghiệp thương mại như Hương, nên ưu tiên kiến thức về chứng từ, hạch toán, hóa đơn và thuế trước khi tìm hiểu những nghiệp vụ chuyên sâu.

1. Top 6 nhóm quy định kế toán cần biết

Các quy định liên quan đến kế toán có thể chia thành 6 nhóm để thuận tiện trong học tập và xử lý công việc.

Đây là cách phân nhóm để dễ học và tra cứu, không phải phân loại chính thức của pháp luật.

Ví dụ, khi doanh nghiệp mua hàng, kế toán phải kiểm tra hóa đơn, xác định tài khoản hạch toán, theo dõi công nợ và xem xét điều kiện khấu trừ thuế.

Như vậy, một nghiệp vụ có thể liên quan đồng thời đến nhiều nhóm quy định.

2. Pháp luật và chế độ kế toán doanh nghiệp

Đây là nhóm quy định nền tảng, hướng dẫn cách lập chứng từ, ghi sổ, sử dụng tài khoản và lập báo cáo tài chính. Người làm kế toán cần hiểu Luật Kế toán, các chuẩn mực có liên quan và chế độ kế toán doanh nghiệp đang áp dụng.

Đáng chú ý, Thông tư 99/2025/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau thời điểm này và thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC theo quy định liên quan. Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần kiểm tra chế độ kế toán đang lựa chọn áp dụng, chẳng hạn Thông tư 133/2016/TT-BTC.

Trong thực tế, kế toán phải biết xác định thời điểm ghi nhận giao dịch, lựa chọn tài khoản phù hợp và kiểm tra căn cứ hạch toán. Đây là nền tảng để xử lý các phần hành khác.

3. Nhóm quy định về thuế và quản lý thuế

Kế toán cần nắm các sắc thuế phát sinh tại doanh nghiệp, đặc biệt là thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân. Ngoài cách xác định số thuế phải nộp, người làm kế toán cần hiểu thủ tục kê khai, quyết toán, thời hạn nộp và xử lý sai sót.

Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/07/2026 là một trong những văn bản cần cập nhật khi thực hiện nghĩa vụ thuế.

Chẳng hạn, một khoản chi phí đã ghi nhận trên sổ kế toán chưa chắc đáp ứng điều kiện được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Kế toán phải kiểm tra căn cứ pháp lý và hồ sơ liên quan trước khi xác định nghĩa vụ thuế.

4. Quy định về hóa đơn và chứng từ

Kế toán cần hiểu cách lập, kiểm tra, sử dụng và xử lý sai sót hóa đơn, chứng từ trong các giao dịch mua bán, thanh toán. Đây là nhóm quy định xuất hiện thường xuyên trong công việc hằng ngày.

Văn bản quan trọng gồm Nghị định 123/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 70/2025/NĐ-CP và các quy định liên quan.

Khi tiếp nhận hóa đơn, kế toán cần kiểm tra thông tin các bên, nội dung hàng hóa, dịch vụ, số tiền và thuế suất. Đồng thời phải đối chiếu với hợp đồng, chứng từ thanh toán hoặc hồ sơ giao nhận khi cần thiết.

Cần nhớ rằng hóa đơn không thay thế toàn bộ chứng từ kế toán. Tùy giao dịch, doanh nghiệp phải có hồ sơ phù hợp để chứng minh nghiệp vụ phát sinh.

5. Quy định về tiền lương và bảo hiểm

Kế toán phụ trách tiền lương cần nắm các quy định về hợp đồng lao động, tiền lương, bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân. Những nội dung này ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người lao động và chi phí doanh nghiệp.

Công việc thường bao gồm kiểm tra bảng chấm công, bảng lương, tính các khoản đóng bảo hiểm, khấu trừ thuế và theo dõi thanh toán lương.

Ví dụ, khi doanh nghiệp tuyển nhân viên mới, kế toán cần xác định tiền lương theo hợp đồng, căn cứ đóng bảo hiểm và các khoản khấu trừ phát sinh.

Người mới nên phân biệt rõ tổng thu nhập, lương thực nhận và tổng chi phí nhân sự để tránh nhầm lẫn khi hạch toán.

6. Quy định về lưu trữ chứng từ và báo cáo

Kế toán phải đảm bảo chứng từ, sổ sách và báo cáo được lập, bảo quản và lưu trữ đúng quy định. Đây là căn cứ quan trọng khi đối chiếu số liệu, giải trình nghiệp vụ hoặc phục vụ kiểm tra.

Người phụ trách cần biết phân loại hồ sơ theo kỳ kế toán, lưu trữ chứng từ giấy và điện tử, sao lưu dữ liệu và xác định thời hạn bảo quản phù hợp với từng loại tài liệu.

Ngoài ra, kế toán cần nắm thời hạn lập, nộp báo cáo tài chính và trách nhiệm cung cấp tài liệu khi có yêu cầu hợp pháp.

Đối với doanh nghiệp áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC, cần cập nhật các hướng dẫn về sổ kế toán và báo cáo tài chính tương ứng.

7. Quy định kế toán đặc thù theo ngành nghề

Ngoài quy định chung, kế toán phải tìm hiểu thêm những yêu cầu liên quan đến lĩnh vực kinh doanh của doanh nghiệp. Mỗi ngành có đặc điểm chứng từ, doanh thu, chi phí và nghĩa vụ quản lý khác nhau.

Ví dụ, kế toán xuất nhập khẩu cần hiểu chứng từ hải quan, thuế xuất nhập khẩu và giao dịch ngoại tệ. Kế toán xây dựng phải theo dõi chi phí công trình, nghiệm thu và thanh toán theo tiến độ. Kế toán sản xuất chú trọng hàng tồn kho, chi phí sản xuất và tính giá thành.

Với doanh nghiệp thương mại như nơi Hương đang làm, nên ưu tiên quy trình mua bán hàng hóa, công nợ, thanh toán và quản lý hàng tồn kho trước khi học những quy định chuyên ngành khác.

8. Người mới nên học và cập nhật quy định theo thứ tự nào?

Người mới nên ưu tiên những quy định gắn với nghiệp vụ đang phụ trách thay vì cố học tất cả cùng lúc. Nếu làm kế toán thương mại, thứ tự phù hợp thường là chế độ kế toán, hóa đơn – chứng từ, thuế, sau đó đến tiền lương, bảo hiểm và báo cáo.

Khi cập nhật quy định, cần kiểm tra văn bản còn hiệu lực, đối tượng áp dụng và thời điểm áp dụng cho từng giao dịch.

Người muốn hệ thống kiến thức từ chứng từ đến báo cáo có thể tham khảo Khóa Học Kế Toán Tổng Hợp Thực Hành. Nếu đang phụ trách kê khai, quyết toán thuế, Khóa Học Kế Toán Thuế Thực Hành là hướng học đáng cân nhắc tại Kế toán Lê Ánh.

Kết luận

Kế toán cần nắm sáu nhóm quy định quan trọng gồm pháp luật kế toán, thuế, hóa đơn, tiền lương – bảo hiểm, lưu trữ hồ sơ và quy định chuyên ngành. Với Thu Hương, nên ưu tiên những kiến thức gắn trực tiếp với nghiệp vụ tại doanh nghiệp thương mại, sau đó bổ sung các nhóm còn thiếu.

Nếu cần học theo quy trình thực tế, Hương có thể tìm hiểu chương trình kế toán tổng hợp hoặc kế toán thuế tại Kế toán Lê Ánh để lựa chọn hướng học phù hợp.