Đang là kế toán tổng hợp muốn lên kế toán trưởng ngoài chứng chỉ cần bổ sung năng lực gì?

Chào Duyên Nguyễn,

Nếu bạn đã có kinh nghiệm kế toán nhưng mới tập trung ở một số phần hành, việc học Chứng chỉ Kế toán trưởng là bước phù hợp để hệ thống lại kiến thức và chuẩn bị cho vị trí cao hơn. Tuy nhiên, để chuyển từ kế toán tổng hợp lên kế toán trưởng, chứng chỉ mới là một phần của lộ trình. Bạn còn cần phát triển năng lực kiểm soát tổng thể, thuế, báo cáo tài chính, tổ chức bộ máy kế toán và khả năng tham mưu cho lãnh đạo.

Nói đơn giản, kế toán tổng hợp cần biết làm và tổng hợp số liệu; kế toán trưởng phải biết kiểm soát số liệu, tổ chức công việc và chịu trách nhiệm chuyên môn đối với hệ thống kế toán của doanh nghiệp.

1. Từ kế toán tổng hợp lên kế toán trưởng, thay đổi lớn nhất là gì?

Điểm khác biệt quan trọng không nằm ở việc kế toán trưởng phải tự làm nhiều nghiệp vụ hơn kế toán tổng hợp, mà nằm ở phạm vi trách nhiệm và góc nhìn đối với toàn bộ hệ thống kế toán.

Ở vị trí kế toán tổng hợp, bạn có thể đã quen với việc kiểm tra chứng từ, hạch toán, đối chiếu số liệu, lập báo cáo tài chính, kê khai thuế hoặc tổng hợp dữ liệu từ các phần hành. Khi chuyển lên kế toán trưởng, yêu cầu cao hơn là phải nhìn được mối liên hệ giữa các phần hành và đánh giá được số liệu cuối cùng có hợp lý hay không, rủi ro nằm ở đâu và cần xử lý như thế nào.

Ví dụ, khi thấy lợi nhuận tăng nhưng dòng tiền kinh doanh liên tục âm, công nợ phải thu tăng mạnh hoặc hàng tồn kho bất thường, kế toán trưởng không thể chỉ dừng ở việc xác nhận số liệu đã hạch toán đúng. Bạn cần tìm nguyên nhân, đánh giá ảnh hưởng và có khả năng giải thích vấn đề cho lãnh đạo doanh nghiệp.

Vì vậy, bước chuyển từ kế toán tổng hợp lên kế toán trưởng thực chất là quá trình chuyển từ “người trực tiếp thực hiện nghiệp vụ” sang “người kiểm soát và chịu trách nhiệm về hệ thống kế toán”.

2. Ngoài Chứng chỉ Kế toán trưởng, cần bổ sung những năng lực nào?

Nếu mục tiêu là tiến tới vị trí kế toán trưởng, bạn nên tự đánh giá năng lực của mình ở 5 nhóm chính.

Thứ nhất, năng lực kiểm soát kế toán tổng thể.

Bạn cần hiểu được dòng chảy số liệu từ chứng từ ban đầu → hạch toán → sổ chi tiết → sổ tổng hợp → báo cáo tài chính. Quan trọng hơn, phải biết kiểm tra sự liên kết giữa các phần hành như tiền, công nợ, kho, tài sản, tiền lương, doanh thu, chi phí và thuế.

Kế toán trưởng không nhất thiết trực tiếp nhập từng chứng từ nhưng phải đủ chuyên môn để phát hiện khi số liệu của một phần hành có dấu hiệu bất thường.

Thứ hai, năng lực về thuế và quản trị rủi ro thuế.

Ở vị trí kế toán trưởng, biết lập tờ khai là chưa đủ. Bạn cần hiểu bản chất của giao dịch để đánh giá hóa đơn, chứng từ, điều kiện khấu trừ, chi phí được trừ, nghĩa vụ thuế và các rủi ro có thể phát sinh khi cơ quan thuế kiểm tra.

Đặc biệt, cần hình thành thói quen rà soát rủi ro trước khi vấn đề xảy ra, thay vì chờ đến khi quyết toán hoặc thanh tra, kiểm tra mới xử lý.

Thứ ba, năng lực lập, kiểm tra và đọc báo cáo tài chính.

Một kế toán tổng hợp có thể lập được báo cáo tài chính, nhưng khi lên kế toán trưởng bạn cần tiến thêm một bước: hiểu được báo cáo đang phản ánh tình trạng gì của doanh nghiệp.

Bạn nên có khả năng nhận diện các chỉ tiêu bất thường, đối chiếu giữa bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh và lưu chuyển tiền tệ; đồng thời giải thích được nguyên nhân biến động của doanh thu, chi phí, lợi nhuận, công nợ, hàng tồn kho hoặc dòng tiền.

Đây là năng lực quan trọng nếu sau này bạn muốn chuyển tiếp từ kế toán trưởng sang các vị trí quản lý tài chính.

Thứ tư, năng lực tổ chức và kiểm soát bộ máy kế toán.

Khi đã phụ trách phòng kế toán, bạn không thể tự mình làm tất cả công việc. Bạn cần biết phân công phần hành, thiết lập quy trình luân chuyển chứng từ, quy định thời hạn chốt số liệu, xây dựng các bước kiểm tra và kiểm soát chất lượng công việc của kế toán viên.

Đây cũng là một trong những khoảng cách khá lớn giữa một kế toán tổng hợp giỏi nghiệp vụ và một người có thể đảm nhiệm tốt vai trò kế toán trưởng.

Thứ năm, kỹ năng giải trình và tham mưu cho lãnh đạo.

Kế toán trưởng thường phải làm việc trực tiếp với giám đốc, cơ quan thuế, kiểm toán, ngân hàng và các phòng ban khác. Vì vậy, ngoài nghiệp vụ kế toán, bạn cần biết cách trình bày vấn đề bằng ngôn ngữ dễ hiểu, giải thích được nguyên nhân của số liệu và đưa ra phương án xử lý có căn cứ.

Khi lãnh đạo hỏi “Vì sao doanh nghiệp có lợi nhuận nhưng thiếu tiền?”, “Khoản chi này có rủi ro thuế không?” hay “Nếu thực hiện phương án này thì ảnh hưởng thế nào đến chi phí và lợi nhuận?”, kế toán trưởng cần có khả năng phân tích để hỗ trợ quyết định, thay vì chỉ cung cấp con số.

3. Khóa Chứng chỉ Kế toán trưởng hỗ trợ gì trong quá trình chuyển đổi này?

Với người đã làm kế toán tổng hợp hoặc đã có một số năm kinh nghiệm, giá trị quan trọng của khóa học là giúp hệ thống hóa những kiến thức trước đây có thể đang bị phân tán theo từng phần hành, đồng thời mở rộng góc nhìn từ nghiệp vụ kế toán sang quản lý và kiểm soát tài chính – kế toán.

Vì vậy, bạn không nên tiếp cận khóa học với kỳ vọng “học thêm một số nghiệp vụ để làm kế toán trưởng”, mà nên tận dụng khóa học để hình thành tư duy của người chịu trách nhiệm tổng thể về công tác kế toán.

Khóa học cũng giúp hoàn thiện yêu cầu về Chứng chỉ bồi dưỡng Kế toán trưởng đối với người có định hướng đáp ứng điều kiện bổ nhiệm theo quy định. Tuy nhiên, việc có chứng chỉ không đồng nghĩa người học tự động đủ năng lực đảm nhiệm ngay mọi công việc của một kế toán trưởng tại mọi loại hình doanh nghiệp.

Bạn có thể tham khảo thông tin cụ thể tại Khóa học Chứng chỉ Kế toán trưởng – Kế toán Lê Ánh.

4. Sau khóa học cần bổ sung gì để áp dụng được vào công việc thực tế?

Sau khi hoàn thành khóa học, điều quan trọng nhất là đưa kiến thức vào chính dữ liệu và công việc tại doanh nghiệp bạn đang làm, thay vì tiếp tục học thêm một cách dàn trải.

Bạn có thể bắt đầu bằng việc chủ động tham gia sâu hơn vào quá trình chốt sổ cuối tháng, quý và năm; rà soát số liệu giữa các phần hành; tham gia lập hoặc kiểm tra báo cáo tài chính; theo dõi quá trình kê khai, quyết toán thuế; đồng thời tìm hiểu cách kế toán trưởng hiện tại tổ chức và kiểm soát phòng kế toán.

Nếu trước đây bạn chỉ phụ trách một vài phần hành, nên chủ động mở rộng phạm vi công việc để có cơ hội đi qua một chu trình kế toán tương đối đầy đủ. Kinh nghiệm này rất khó thay thế bằng lý thuyết.

Đặc biệt, hãy tập xử lý các tình huống trong thực tế như: chứng từ thiếu, hạch toán sai từ kỳ trước, công nợ lệch, hàng tồn kho không khớp, chi phí có rủi ro thuế, số liệu giữa kế toán và bộ phận kinh doanh không thống nhất hoặc báo cáo tài chính xuất hiện chỉ tiêu bất thường. Chính quá trình tìm nguyên nhân và đưa ra phương án xử lý sẽ giúp bạn hình thành năng lực của một kế toán trưởng.

Nếu phần thực hành kế toán tổng hợp của bạn vẫn chưa chắc, nên củng cố trước hoặc song song với quá trình học chứng chỉ. Các chương trình thực hành của Kế toán Lê Ánh hiện đi theo quy trình từ kiểm tra chứng từ, hạch toán, lên sổ, kê khai thuế đến lập báo cáo tài chính trên dữ liệu và công cụ thực tế.

5. Có cần đợi đủ kinh nghiệm rồi mới học Chứng chỉ Kế toán trưởng không?

Không nhất thiết phải đợi đến khi chuẩn bị được bổ nhiệm mới học.

Nếu bạn đã có nền tảng kế toán và xác định mục tiêu nghề nghiệp tiếp theo là kế toán trưởng, học sớm có thể giúp bạn biết mình đang thiếu năng lực nào để chủ động bổ sung trong quá trình làm việc.

Với trường hợp đã là kế toán tổng hợp, lộ trình hợp lý có thể hiểu theo hướng:

Kế toán tổng hợp → hệ thống hóa kiến thức và bổ sung Chứng chỉ Kế toán trưởng → mở rộng kinh nghiệm kiểm soát kế toán, thuế và BCTC → rèn năng lực quản lý, giải trình và tham mưu → sẵn sàng đảm nhiệm vị trí Kế toán trưởng.

Điểm cần lưu ý là đừng đánh giá mức độ sẵn sàng chỉ bằng số năm kinh nghiệm. Một người làm kế toán nhiều năm nhưng chỉ phụ trách một phần hành vẫn có thể thiếu trải nghiệm tổng thể; trong khi người được luân chuyển qua nhiều phần hành, trực tiếp tham gia chốt sổ, lập BCTC, quyết toán thuế và kiểm soát số liệu có thể hình thành năng lực quản lý nhanh hơn.