Phương Pháp Tính Giá Thành Theo Đơn Đặt Hàng

Phương pháp tính giá thành theo đơn đặt hàng thường được áp dụng khi doanh nghiệp sản xuất theo yêu cầu riêng, mỗi đơn hàng có cấu hình, định mức, thời gian thực hiện và mức tiêu hao chi phí khác nhau. Cách tính này tập trung tập hợp chi phí theo “mã đơn”, từ đó xác định giá thành, giá vốn và lợi nhuận cho từng đơn hàng theo hồ sơ chứng từ thực tế.

Bài viết sau Kế toán Lê Ánh chia sẻ về Phương pháp tính giá thành theo đơn đặt hàng, đi từ khái niệm, điều kiện áp dụng, cách tập hợp chi phí, cách phân bổ chi phí sản xuất chung, đến ví dụ số liệu và cách xử lý sản phẩm dở dang theo kỳ kế toán.

1. Phương Pháp Tính Giá Thành Theo Đơn Đặt Hàng Là Gì?

Phương pháp tính giá thành theo đơn đặt hàng là cách hạch toán chi phí mà mỗi đơn hàng, hợp đồng hoặc lô sản phẩm được theo dõi như một đối tượng riêng biệt. Toàn bộ chi phí sản xuất phát sinh được tập hợp trực tiếp cho từng đơn, đúng theo yêu cầu cụ thể của khách hàng. Giá thành sản phẩm được xác định khi đơn đặt hàng hoàn thành, phản ánh đầy đủ và sát thực chi phí thực tế đã phát sinh.

Đặc điểm sản xuất phù hợp

Phương pháp tính giá thành theo đơn đặt hàng thường được áp dụng tại những doanh nghiệp có đặc điểm:

• Sản xuất theo đơn hàng riêng, không tổ chức sản xuất hàng loạt.
• Sản phẩm mang tính cá biệt, khác nhau về quy cách, vật tư hoặc yêu cầu kỹ thuật.
• Thời gian thực hiện mỗi đơn hàng không đồng đều, phụ thuộc vào quy mô và tính chất hợp đồng.
• Giá bán được xây dựng trên cơ sở giá thành thực tế kết hợp với mức lợi nhuận mục tiêu.

Thực tế, phương pháp được sử dụng phổ biến trong các lĩnh vực như cơ khí chế tạo, xây lắp, in ấn, may đo theo mẫu, gia công theo hợp đồng hoặc sản xuất theo thiết kế riêng.

Đối tượng tập hợp chi phí và đối tượng tính giá thành

- Đối tượng tập hợp chi phí là từng đơn đặt hàng, từng hợp đồng hoặc từng hạng mục công việc. Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung được theo dõi chi tiết theo mã đơn.

- Đối tượng tính giá thành chính là đơn đặt hàng hoặc sản phẩm hoàn thành tương ứng. Giá thành được xác định riêng cho từng đơn, tránh tình trạng phân bổ chéo giữa các đơn hàng khác nhau.

Bản chất kế toán và quản trị của phương pháp

Xét trên góc độ kế toán, phương pháp tính giá thành theo đơn đặt hàng cho phép theo dõi và truy xuất chi phí rõ ràng theo từng hợp đồng, bảo đảm số liệu giá thành phản ánh đúng thực tế phát sinh.

Ở góc độ quản trị, phương pháp trở thành công cụ quan trọng để:

• Kiểm soát chi phí theo từng đơn hàng.
• Đánh giá hiệu quả sinh lời của mỗi hợp đồng.
• Làm cơ sở lập dự toán, báo giá và ra quyết định nhận hoặc điều chỉnh đơn hàng trong các kỳ tiếp theo.

2. Cách Tính Giá Thành Theo Phương Pháp Đơn Đặt Hàng

Nguyên tắc tập hợp chi phí theo từng đơn đặt hàng

Khi áp dụng phương pháp đơn đặt hàng, tập hợp chi phí cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

- Chi phí phát sinh gắn với đơn hàng nào thì theo dõi riêng cho đơn hàng đó, tránh tập hợp chung rồi phân bổ lại gây sai lệch giá thành.

- Mỗi đơn đặt hàng hoặc hợp đồng cần được mở mã theo dõi riêng ngay từ đầu để tập hợp chi phí xuyên suốt quá trình sản xuất.

- Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp được hạch toán trực tiếp cho từng đơn hàng theo thực tế sử dụng.

- Chi phí nhân công trực tiếp được ghi nhận chi tiết theo đơn hàng, căn cứ bảng chấm công, bảng lương hoặc định mức lao động.

- Chi phí sản xuất chung được tập hợp riêng, sau đó phân bổ cho từng đơn hàng theo tiêu thức phù hợp, bảo đảm phản ánh đúng mức độ sử dụng chi phí.

Công thức tính giá thành đơn đặt hàng

Giá thành đơn đặt hàng được xác định trên cơ sở tổng chi phí thực tế phát sinh cho đơn hàng hoàn thành, theo công thức:

Giá thành đơn đặt hàng = Chi phí NVL trực tiếp + Chi phí nhân công trực tiếp + Chi phí sản xuất chung phân bổ

Trong trường hợp đơn hàng kéo dài qua nhiều kỳ, giá thành chỉ được xác định khi đơn hoàn thành và đủ điều kiện nghiệm thu, bàn giao.

Cách phân bổ chi phí sản xuất chung

Chi phí sản xuất chung không thể xác định trực tiếp cho từng đơn hàng nên cần lựa chọn tiêu thức phân bổ hợp lý. Thực tế, doanh nghiệp thường áp dụng các tiêu thức như:

• Chi phí nhân công trực tiếp
• Giờ công lao động trực tiếp
• Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp
• Sản lượng hoặc khối lượng công việc hoàn thành

Tiêu thức phân bổ cần ổn định, nhất quán và phản ánh tương đối chính xác mối quan hệ giữa chi phí sản xuất chung và từng đơn đặt hàng.

Quy trình xác định giá thành

• Tổng hợp toàn bộ chi phí đã tập hợp cho đơn đặt hàng đến thời điểm hoàn thành.
• Phân bổ chi phí sản xuất chung theo tiêu thức đã lựa chọn.
• Kiểm tra, đối chiếu chi phí giữa sổ chi tiết và sổ tổng hợp.
• Xác định giá thành thực tế của đơn hàng và ghi nhận giá vốn theo quy định kế toán.

Ví dụ số liệu kế toán thực tế cho từng đơn hàng

Doanh nghiệp A thực hiện đơn hàng X với số liệu chi phí phát sinh như sau:

• Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: 120.000.000 đồng
• Chi phí nhân công trực tiếp: 60.000.000 đồng
• Chi phí sản xuất chung tập hợp trong kỳ: 90.000.000 đồng

Chi phí sản xuất chung được phân bổ theo chi phí nhân công trực tiếp.

Bảng phân bổ chi phí và kết quả giá thành hoàn thành

Giá thành đơn hàng X được xác định là 270.000.000 đồng khi hoàn thành và bàn giao.

Cách tính giá trị sản phẩm dở dang của đơn hàng theo kỳ

Trường hợp đơn hàng chưa hoàn thành vào cuối kỳ kế toán, chi phí đã phát sinh được ghi nhận là chi phí sản xuất dở dang. Xác định giá trị dở dang có thể căn cứ vào:

• Tỷ lệ hoàn thành ước tính của đơn hàng
• Chi phí thực tế đã phát sinh đến cuối kỳ

Giá trị dở dang được theo dõi chi tiết theo từng đơn hàng để phục vụ việc tính giá thành khi đơn hoàn tất.

Phân tích kết quả thực tế

Từ kết quả giá thành, doanh nghiệp có thể đánh giá:

• Mức độ chênh lệch giữa chi phí thực tế và dự toán ban đầu
• Hiệu quả sử dụng vật tư, lao động và chi phí chung
• Biên lợi nhuận thực tế của đơn hàng

3. So Sánh Phương Pháp Tính Giá Thành Theo Đơn Đặt Hàng Và Phương Pháp Khác

So sánh với phương pháp tính giá theo quy trình

Khuyến nghị cho kế toán và quản lý doanh nghiệp

Để áp dụng hiệu quả phương pháp tính giá thành theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp cần:

• Xây dựng hệ thống mã đơn hàng, mã hợp đồng rõ ràng.
• Tổ chức thu thập chứng từ và ghi nhận chi phí theo từng đơn ngay từ đầu.
• Lựa chọn tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung hợp lý và nhất quán.
• Kết hợp số liệu giá thành với phân tích quản trị để hỗ trợ ra quyết định kinh doanh.

Lựa chọn đúng phương pháp tính giá thành, đặc biệt là phương pháp theo đơn đặt hàng, có ý nghĩa quyết định đến độ chính xác của số liệu kế toán và hiệu quả quản trị chi phí tại doanh nghiệp sản xuất. Khi hiểu đúng bản chất và triển khai đúng cách, kế toán không chỉ tính đúng giá thành mà còn hỗ trợ nhà quản lý kiểm soát chi phí và đưa ra quyết định kinh doanh kịp thời.

Để nắm vững và áp dụng thành thạo trong thực tế, Khóa học Kế toán sản xuất chuyên sâu tại Kế toán Lê Ánh được thiết kế theo hướng thực hành, bám sát chứng từ, sổ sách và các tình huống phát sinh tại doanh nghiệp sản xuất. Chương trình do đội ngũ kế toán trưởng có nhiều năm kinh nghiệm thực tế trực tiếp giảng dạy, phù hợp với kế toán sản xuất, kế toán tổng hợp và người cần nâng cao năng lực chuyên sâu về chi phí - giá thành để đáp ứng yêu cầu công việc thực tế.